آهنگ زمانه

نوایی شیرین و کولی‌وار

محمود خوشنام: کارگزاران و مشاوران برنامه‌ی «گل‌ها» اگر که به موسیقی سنتی ایران عشق می‌ورزیدند، ولی از تعصبات برخی از استادان سنت‌گرا در امان مانده بودند. آنها ازجمله سازهای اروپایی ایرانی‌شده‌ای چون ویلون و پیانو را در وهله‌ی اول و ویلون سل و فلوت و کلارینت را در وهله‌ی دوم در اجرای برنامه‌ها شرکت می‌دادند. در این میان ویلون و پیانو، رفته رفته به سازهای اصلی موسیقی سنتی تبدیل شدند.

مست و بی‌پروا

ایرج ادیب‌زاده: عباس بختیاری، نوازنده‌ی دف و سازهای کوبه‌ای، در سال ۱۹۵۷ در بندر شاهپور به‌دنیا آمد. او از سال ۱۹۸۳ در پاریس اقامت دارد و به اجرای دف، تنبک، دهل، آواز و هم‌چنین آموزش آنها می‌پردازد و موسیقی ایرانی را در جشنواره‌های مختلف جهانی معرفی می‌کند. او علاوه بر اجرای موسیقی، ساخت موسیقی متن چند فیلم سینمایی، ازجمله فیلم فرانسوی «پناهندگی» و «زنان بدون مردان» ساخته‌ی شیرین نشاط را به‌عهده داشته است.

شهمیرزا مرادی، استاد نفس!

محمود خوشنام:گونه‌گونی ویژگی‌های اقلیمی در ایران سبب شده که موسیقی جنوب از شمال و موسیقی شرق از غرب متمایز باشد. همین گونه‌گونی، زمینه‌ی گسترده‌ای از امکانات آهنگسازی را پیش روی موسیقیدانان ما می‌گذارد. در سال‌های پس از انقلاب که زمینه‌های اجرایی محدود شد، پژوهش در این موسیقی که اینک آن را بیش‌تر «موسیقی نواحی» می‌نامند، رواج بسیار یافت و نوازندگان نواحی از گم‌نامی یا کم‌نامی به‌درآمدند. یکی از این کم‌نامان پیشین «شهمیرزا مرادی» است که پایش به چند جشنواره‌ی بین‌المللی نیز باز شد.

گویندگان خوش‌صدا در برنامه‌ی «گل‌ها»

محمود خوشنام: شعر باید همان‌گونه که ذاتش اقتضا می‌کند ادا شود. اهمیت خوب خواندن شعر، کم‌تر از خوب سروده‌شدن آن نیست. با توجه به این نکته‌هاست که بنیانگذار و مسئولان برنامه‌ی «گل‌ها» از همان آغاز گویندگان خوش‌صدا و آگاه به فوت و فن شعرخوانی را به‌کار گرفتند و از این راه بر جذابیت برنامه‌ها افزودند. در این برنامه از چندتن از گویندگان برنامه‌ی «گل‌ها»، یاد می‌کنیم.

برقص تا مشکلات را به فراموشی بسپاری!

سمیه دهبان: پاول فان هافر که معروف به استرومای است، در ماه مارس سال ۱۹۸۵ در بلژیک به‌دنیا آمده است. استرومای اهل روآندا است و بیش‌‌تر کارهایش در زمینه‌ی هیپ‌هاپ و موسیقی الکترونیک است. استرومای در آهنگ «فردی می‌رقصد» که تابستان امسال در اروپا در ام.تی.وی و تی‌‌.ام.‌اف برای چند هفته در صدر جدول بود، پیامش را در یک‌سری سئوال و جواب مطرح می‌کند؛ سئوال و جواب‌هایی که هرکدام به لایه‌های عمیق‌تری اشاره دارند.

تارنوازان برنامه‌ی «گل‌ها»

محمود خوشنام: تار، شاید از نظر تاریخی، قدیمی‌ترین و رایج‌ترین ساز سنتی ایران باشد. تعداد نوازندگان تار نیز، از نوازندگان سازهای دیگر بیش‌تر است، ولی شمار تارنوازان کمال‌یافته چندان زیاد نیست. به قول ظریفی، زدن تار آسان است، ولی نواختن آن است که آسان نیست. برنامه‌ی «گل‌ها» کمابیش از همان روزهای آغاز کار، خوشبختانه از همکاری چند نوازنده‌ی خوب تار برخوردار بوده است که در صدر آنها جلیل شهناز نشسته است.

صدای زن ایرانی خاموش نمی‌شود

ایرج ادیب‌زاده: با صدایی به نرمی حریر، چهره‌ای ظریف و موهای سیاه بلند، آواز‌ سرمی‌دهد. با الهام از موسیقی بومی، سنتی و فولکلوریک ایران و نیز آوازهای اپرا؛ آن‌طور که خودش ساخته یا تنظیم کرده است. دریا دادور از نسل آوازه‌خوان‌های زن ایرانی است که بی‌خستگی همه‌جا کنسرت می‌دهد؛ نسلی که ثابت کرده‌اند که صدای زنان ایران هرگز خاموش نخواهد شد؛ صدایی که زیر حاکمیت جمهوری اسلامی در بیش از سی‌سال گذشته جزو ممنوعه‌ها به‌حساب آمده است.

نی‌نوازان در برنامه‌ی «گل‌ها»

محمود خوشنام: حسن کسایی در بیش‌تر برنامه‌های «گل‌ها»، از آغاز تا پایان و در همراهی با خوانندگانی چون بنان، ادیب خوانساری و حسین قوامی، شرکت داشته است. کوشش‌های کسایی برای اعتباربخشی به نی‌نوازی، آن را از رکود درآورد و دیگران نیز به این عرصه روی آوردند. نوای نی دارای حال و هوایی است که با بخش بزرگی از محتوای برنامه‌ی «گل‌ها» سازگاری دارد. نرم و لطیف و عارفانه است و از همین روی عارفان و شاعران از آن بی‌شمار یاد کرده‌اند.

«آرانخوئز»؛ اثری افسانه‌ای برای گیتار و ارکستر

زمانه: محبوبیت «آرانخوئز» حتی برای آهنگساز آن هم قابل پیش‌بینی نبود. اثری که برای نخستین‌بار در ۱۹۴۰ در بارسلون اجرا شد به سرعت از مرزهای اسپانیا گذشت و در چهار گوشه‌ی دنیا دوستداران بی‌شماری یافت. علاوه بر اجراهای پی ‌در پی آن با گیتار و ارکستر، خوانندگان بسیاری نیز با الهام از آن، ترانه‌هایی اجرا کردند؛ از ریچارد آنتونی در فرانسه تا فیروز در لبنان.

مینیاتوری شنیدنی در برابر گوش ما

محمود خوشنام: برنامه‌ی «گل‌ها»، حاصل کار گروهی شاعران، آهنگسازان و نوازندگان برجسته‌ای بوده است که شمار بسیاری از آنها چشم از جهان پوشیده‌اند. اگر این هنرمندان نبودند، کوشش‌های داود پیرنیا و دیگر مسئولان برنامه به‌جایی نمی‌رسید. بار اصلی و محتوایی نخستین‌ برنامه‌ها را تکنوازان کمال‌یافته‌ای چون لطف‌الله مجد، احمد عبادی، ابوالحسن صبا و حسن کسایی بر دوش داشتند و موفقیت آنها پای نوازندگان دیگر را نیز به این برنامه بازکرد.

گل سرسبد برنامه‌ی «گل‌ها»

محمود خوشنام: این‌بار در گشت‌وگذار خود در برنامه‌ی «گل‌ها»، به دیدار زنی می‌رویم که باید او را گل سرسبد این برنامه به‌شمار آورد. او با صدای لطیف و شیوه‌های ویژه‌‌ی اجرایی، فضای کم و بیش مردانه‌ی «گل‌ها» را شکست و رنگ‌وبویی تازه و دلپذیر به آن بخشید. «مرضیه»، گمان می‌کنم نخستین زنی است که به برنامه‌ی «گل‌ها» راه یافته و در کوتاه‌مدت جاذبه‌ی آن را دو چندان کرده است.

مرتضی محجوبی و نوای مینیاتوری

ابوالحسن صبا، آموزگار بزرگ موسیقی، اگرچه در نخستین برنامه‏های «گل‌ها» شرکت داشت، ولی عمرش دوام نیاورد و یکی‌دوسالی پس از آغاز کار آن، به سرای باقی شتافت. پس از او باید از زمره‏ی نخستین‏ها، از احمد عبادی، حسین تهرانی، لطف‏الله مجد، رضا ورزنده، حسن کسایی و مرتضی محجوبی یاد کرد. در این میان، محجوبی از این بابت مقام برتر پیدا می‏کند که علاوه بر شیوه‏ی مخملی پیانونوازی، ذوق و قریحه‏‏ای غریب در آهنگسازی سنتی داشت.

نقش شعر در برنامه‌ی «گل‌ها»

محمود خوشنام: بخش بزرگی از جاذبه‏ی موسیقی آوازی ایران، به‏ویژه برای اهل فرهنگ و ادب، از شعر آن برمی‏خیزد. با تکیه بر چنین پیشینه‏ی فرهنگی‏ای، بدیهی است اگر بنیانگذار برنامه‏ی «گل‏ها»، داوود پیرنیا، از همان آغاز کار، توجه دقیق و پر از وسواسی در گزینش و نیز ادای شعر به‏کار زده باشد. شعرها را گمان می‏کنم، شورای کوچکی از نزدیکان ادب‏شناس و هم‏اندیشه‏ی پیرنیا انتخاب می‏کردند و ادا یا دِکلاماسیون آن را به گویندگان خوش‏صدای کارآزموده وامی‏گذاردند.

ویل.‌آی.اَم، هنرمندی از جامائیکا

فرزانه ثابتی: آدام جیمز جونیور، معروف به ویل.‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آی.اَم، خواننده، رپر، آهنگ‌ساز و بازیگر جامائیکایی – آمریکایی و یکی از اعضای گروه بلک آید پیز است. بعد از پایان تحصیلات، گروه بلک آید پیز را همراه آلن لیندو هم‌کلاسی دوران دبیرستان و دوست صمیمی‌اش تشکیل داد. بعد از مدتی فرگی و تابو هم به این گروه پیوستند. وی یکی از محبوب‌ترین آهنگ‌سازان هالیوود است. ویل، در کنار موسیقی و فیلم، خط تولید لباس نیز دارد که در سال ۲۰۰۵، لباس‌های او شهرت پیدا کردند.

اندوه تمامی روز و ناتمامی آواز

فرشته مولوی: در میان ترانه‏‌های آلبوم «خیال من»، ترانه‏ای است که بارها با هوار شدنش بر ذهن، مرا به چالش خوانده است. پرداختن به یک کار هنری را می‏‌شود در گام‏های گوناگون، از ساده تا پیچیده و از آسان تا سخت، پی گرفت. یعنی می‏توان به بیان برداشت از آن بسنده کرد، یا پیش‏تر رفت و به تفسیر و تحلیل و نقد آن کوشید. ترانه‏ای که تا به امروز گفتن از آن را بیهوده یا سخت می‏دیدم، ترانه‏ای است از «نیک دریک» که می‏‌توان نام آن را «روز تمومه» ترجمه کرد.

لیل واین، رپر آمریکایی

فرزانه ثابتی: دواين مايكل كارتر جی آر متولد ۲۷ سپتامبر ۱۹۸۲ معروف به ليل واين، يك رپر امريكايی است. او سال ۱۹۹۹ اولين آلبوم خود را روانه‌ی بازار كرد. گرچه دو آلبوم بعدی او زياد موفق نبودند ولی در سال ۲۰۰۴ با آلبوم بعدی‌اش توانست به شهرت بالايی دست يابد. او از موفق‌ترین رپرهای ۲۰۰۸ است. در این سال آلبوم او ۱.۵ میلیون نسخه فروش کرد. واین از نه سالگی، رپ و فری استایل را شروع کرد. او در سال ۲۰۱۰ به خاطر حمل اسلحه غیر مجاز یکسال به زندان رفت.

شوبرت، در میان برزخ

محمود خوشنام: فرانس شوبرت، یکی از آهنگسازان اروپایی است که در برزخ میان کلاسیسم و رمانتیسم زندگی کرده است. شوبرت در سال ۱۷۹۷ یعنی ۲۷ سال پس از بتهوون در وین به دنیا آمد ولی فقط یک‌سال پس از بتهوون در همان وین از دنیا رفت. از سوی دیگر، محمد‌رضا شجریان بی‌تردید برجسته‌ترین مفسر موسیقی سنتی ایرانی در زمان ما است. صدای رسا و تکنیک دقیق، او را در صدر فهرست خوانندگان سنتی جای داده است.

پیوند شعر و موسیقی در ترانه‌های رهی معیری

محمود خوشنام: در میان نخستین همراهان داود پیرنیا در برنامه‌ی گل‌ها، رهی معیری شاعر و ترانه‌سرای معروف ارج و منزلتی ویژه دارد. رهی علاوه برآن که شاعر تغزلی توانایی بود، از اندک ترانه‌سرایانی بود که با موسیقی نیز آشنایی داشت. حتی دو دانگ صدایی داشت که به یاری آن می‌توانست سروده‌های خود را پیش از انتشار آزمایش کند. در تاریخ ترانه‌پردازی ایران کمتر شاعری را می‌توان با رهی مقایسه کرد. پیوند شعر و موسیقی در کار او در اوج دقت و زیبایی بود.

زندگی سرشار از شادمانی‌ها و تراژدی‌های شومان

ترجمه‌ی فریدون سالکی: هجدهم خرداد ماه مصادف بود با دویستمین سالگرد تولد روبرت شومان، یکی از بزگترین و مهم‌ترین آهنگسازان آلمانی. بدون شومان، که از برخی لحاظ دیوانگی‌های خودش را داشت، رمانتیسم آلمانی به این حد از غنای فرهنگی هرگز دست نمی‌یافت. او یک شخصیت استثنائی، عصیان‌زده و خلاق بود. مالیخولیا و افسردگی سیاه او از یک سو، و از سوی دیگر بازیگوشی و سرخوشی کودکانه‌اش در موسیقی شومان طنینی دلنشین یافته است.

هفتاد سالگی تام جونز

میترا داودی: تام جونز، خواننده‌ی سرشناس آمریکایی، هفتاد سالگی خود را در لس‌آنجلس جشن گرفت. روزگاری که هنوز موهای او سیاه بود و زن ها شیفته‌اش بودند، به او لقب «پلنگ» داده بودند. در ۷۰سالگی از پلنگ آن روزها چیز زیادی باقی نمانده. تام جونز هفتاد ساله را نمی‌شود به راحتی «پلنگ» صدا کرد. قدیم‌ها وقتی او روی صحنه می‌آمد، زن‌ها یک دفعه دیوانه می‌شدند. آن دوران طلایی برای همیشه سپری شده. نه دیگر از پلنگ آن روزها خبری‌ست و نه از آن زن‌های دیوانه.